Dış ticarette kullanılan teslim şekilleri, tarafların sorumluluklarını ve maliyet paylaşımını netleştirerek sürecin sorunsuz işlemesini sağlar. Bu bağlamda FAS (Free Alongside Ship) teslim şekli, özellikle denizyolu taşımacılığında öne çıkan ve doğru anlaşıldığında taraflara büyük avantajlar sunan bir yöntemdir.
FAS (Free Alongside Ship) Teslim Şekli Nedir?
FAS, Incoterms (Uluslararası Ticaret Terimleri) içerisinde yer alan ve yalnızca denizyolu taşımacılığı için geçerli olan bir teslim şeklidir. Türkçesi “gemi doğrultusunda teslim” olarak çevrilebilir. Bu yöntemde, satıcının sorumluluğu, malı gemi kenarına kadar getirmekle sınırlıdır. Teslim noktası, yükleme limanındaki iskele, rıhtım veya gemi yanı olabilir.
Yani satıcı, malları gemiye yüklemek zorunda değildir; yalnızca malların, alıcının belirlediği geminin yanına kadar güvenli şekilde getirilmesi yeterlidir. Bu noktadan itibaren, navlun, sigorta ve tüm diğer maliyetler ile riskler alıcının sorumluluğuna geçer.
FAS Teslim Şekli Neden Önemli?
FAS, özellikle yükleme kontrolünü alıcıya bırakmak isteyen durumlar için ideal bir yöntemdir. Dış ticaret yapan firmalar açısından;
- Liman operasyonlarını kendisi yürütmek isteyen alıcılar için uygundur.
- Gemi organizasyonunu ve taşıma sigortasını kontrol etmek isteyen ithalatçılar tarafından tercih edilir.
- Büyük hacimli ve proje bazlı yüklemelerde esneklik sunar.
Ayrıca deniz taşımacılığı yapan sektörlerde örneğin; madencilik, enerji, ağır sanayi ve tarım ürünleri ticareti gibi sıklıkla tercih edilir.
FAS Teslim Şeklinin Avantajları
FAS teslim şekli, hem satıcı hem alıcı açısından belirli avantajlar sunar.
Net Risk ve Maliyet Paylaşımı
Riskin ve masrafların gemi kenarında transfer edilmesi, taraflar arasındaki sorumlulukları açık şekilde ortaya koyar. Örneğin, satıcı limana kadar olan taşımayı ve gümrük işlemlerini üstlenirken; alıcı, navlunu ve sonrasındaki tüm süreci yönetir. Bu da anlaşmazlıkların önüne geçer.
Sınırlı Sorumluluk
Satıcı açısından en büyük avantaj, sadece yükleme limanına kadar sorumlu olmasıdır. Malı gemi yanına getirdikten sonra, navlun, sigorta ve olası hasarlardan satıcı sorumlu tutulamaz. Bu durum, özellikle düşük marjlı ihracat işlemlerinde riskin azaltılmasını sağlar.
Alıcının Nakliye Üzerinde Kontrolü
Alıcı, taşıma firmasını ve navlun bedelini kendi belirleyerek maliyetlerini daha etkin kontrol edebilir. Ayrıca taşıma tarihlerini ve gemi programlarını kendisi organize ederek tedarik zincirinde daha fazla esneklik elde eder.
FAS Teslim Şekli Dezavantajları
Her teslim şekli gibi FAS’ın da bazı zorlukları vardır.
Alıcının Gemisine Bağımlılık
Satıcı, alıcının organize ettiği geminin limana gelişini beklemek zorunda kalabilir. Bu durum teslim sürecinde gecikmelere ve ek maliyetlere neden olabilir.
Belgesel Sorumluluklar
Teslimatın gemi kenarında gerçekleşmesi, konşimento ve diğer evrakların düzenlenmesinde karışıklığa yol açabilir. Özellikle taşıyıcı firmanın talepleri ile alıcının belgeleri arasında uyumsuzluk yaşanabilir.
Alıcı için Karmaşıklık
Tecrübesiz ithalatçılar için FAS teslimi operasyonel açıdan zorlayıcı olabilir. Liman süreçleri, taşıma organizasyonu ve sigorta işlemleri alıcının dikkatli ve deneyimli olmasını gerektirir.
FAS Teslim Şeklinin Temel Özellikleri
- Sadece denizyolu taşımacılığı için geçerlidir.
- Risk ve sorumluluk, gemi kenarında alıcıya geçer.
- Navlun ve sigorta masrafları alıcıya aittir.
- Satıcı, yüklemeyi değil, sadece gemi kenarı teslimini garanti eder.
FAS Teslim Şeklinde İşleyiş Süreci
- Satıcı, malı hazırlar.
- İç taşıma ile limana sevk eder.
- Limanda mallar, alıcının belirlediği gemi kenarına teslim edilir.
- Alıcı, malları gemiye yükletir.
- Navlun ve ithalat işlemleri alıcı tarafından gerçekleştirilir.
FAS Teslim Şeklinde Taşıma Maliyetleri Kime Aittir?
- Satıcı: Ürün bedeli, iç nakliye, liman teslim masrafları.
- Alıcı: Gemiye yükleme, navlun, sigorta, ithalat vergileri, varış limanı masrafları.
FAS Teslim Şeklinde Fiyat Hesabı Nasıl Yapılır?
Örnek:
Mal Bedeli (10.000 USD) + İç Nakliye (500 USD) + Liman Masrafı (300 USD)
Toplam FAS Fiyatı = 10.800 USD
FAS Teslimde Satıcıdan İstenen Belgeler
- Proforma Fatura
- Paketleme Listesi
- İhracat Beyannamesi
- Menşe Şahadetnamesi (gerekiyorsa)
- Gümrük Çıkış Belgesi
FAS Teslimde Alıcıdan İstenen Belgeler
- Konşimento (Bill of Lading)
- Navlun Sözleşmesi
- İthalat İzin Belgesi
- Gümrük Beyannamesi
- Sigorta Poliçesi
FAS Teslim Şeklinde Yükümlülükler
Satıcıya Düşen Sorumluluklar
- Malı hazırlamak ve ambalajlamak
- Gümrük çıkış işlemlerini yapmak
- Liman teslimatını zamanında gerçekleştirmek
- Alıcıyı teslimat ve gemi kenarı bilgisi hakkında bilgilendirmek
Alıcıya Düşen Sorumluluklar
- Gemi organizasyonunu sağlamak
- Navlun ve sigorta işlemlerini yapmak
- İthalat gümrük işlemlerini tamamlamak
- Malın gemiye yüklenmesini sağlamak
FAS Teslim Şeklinin İthalatçılar için Barındırdığı Riskler
- Gemi gecikmeleri nedeniyle yüklemenin aksaması
- Liman yoğunluğu ya da koordinasyon eksikliği
- Belgelerin eksik ya da hatalı düzenlenmesi
- Sigorta yapılmaması durumunda olası hasar riskleri
FAS ile FOB Teslim Şekli Arasındaki Farklar
| Özellik | FAS | FOB |
| Riskin geçtiği nokta | Gemi kenarı | Malın gemiye yüklenmesi |
| Yükleme sorumluluğu | Alıcı | Satıcı |
| Navlun organizasyonu | Alıcı | Alıcı |
| Sigorta | Alıcı | Alıcı |
FAS ve CFR Teslim Şekli Arasındaki Farklar
| Özellik | FAS | CFR (Cost and Freight) |
| Navlun ödemesi | Alıcı | Satıcı |
| Riskin geçtiği nokta | Gemi kenarı | Gemiye yükleme anı |
| Sigorta | Alıcı | Alıcı |
| Maliyet kontrolü | Alıcıda | Satıcı navlunu belirler |
FAS teslim şekli; deneyimli alıcılar için lojistik kontrol avantajı sunan, ancak iyi planlanmadığı takdirde karmaşıklıklara neden olabilecek bir dış ticaret yöntemidir. Özellikle yüksek hacimli deniz taşımacılığında doğru uygulandığında maliyet ve risk optimizasyonu sağlayabilir.
